Dost ve Yaşamasız

’50 kuşağının önde gelen isimlerinden biri olan Vüs’at O. Bener, 1952 yılında ilk kitabı Dost’u yayımlar. Bener’in, bu kitabında on sekiz öykü yer alır. Daha çok klasik öykü geleneğine bağlı kalınarak yazılmış bu öykülerin çoğu endişeli, tedirgin ve rahatsız edici bir havaya sahiptir. Yazarın, öykülerinde “sıkıntılı bir hava”, “kaygılı bir durgunluk”, “sefaletin lezzeti” gibi tamlamalar kullanması da bu atmosferin yaratılmasında etkili olur.

Kısa bir zaman diliminde başlayıp sona eren, çoğunlukla kasaba hayatının anlatıldığı bu öykülerin kahramanları birbirlerine benzer özellikler gösterirler. Öykülerinde diyaloglardan sıkça yararlanan Bener, bir olayı ya da durumu anlatmak yerine onu diyaloglarla göstermeyi tercih eder.[1]

Vüs’at O. Bener’in ikinci öykü kitabı Yaşamasız, 1957 yılında yayımlanır. On bir öykünün yer aldığı bu kitapta, Dost’un devamı olarak nitelendirilebilecek öykülerin yanı sıra klasik öykü geleneğinden uzaklaşan öyküler de bulunur. Bu açıdan Yaşamasız, Bener’in öykücülüğünde bir değişimin başlangıcı olarak kabul edilebilir. Dost’ta olduğu gibi yine sade ve akıcı bir dille yazılan bu öyküler, daha kapalı bir anlatıma sahip olmaları bakımından Dost’tan ayrılırlar. Bu dönem öykülerinin önceki öykülerinden ayrılan bir başka özelliği de Bener’in sıkça kullandığı diyalogların yerini yavaş yavaş iç-monologların almaya başlamasıdır.

Daha önce de söylediğimiz gibi bir değişimin başlangıcı olarak kabul edebileceğimiz Yaşamasız’a, sonradan eklenen, yenilikçi ve deneysel bir anlatımın benimsendiği Kuş ve Öfke adlı öyküler de geleneksel öykü kalıplarından bir kopuş olarak nitelendirilebilirler.

Dost ve Yaşamasız’ın birlikte yapılan baskılarına eklenen Biraz da Sen Ağla Descartes, Lâedri ve Bakanlık Makamına, farklılıklarını hemen belli eden öykülerdir. Semih Gümüş bu öykülerin Bener’in geçiş dönemi öyküleri olduklarını dile getirir.[2]

Anlatım açısından ufak tefek değişiklikler gözlemlense de Bener öykülerinde değişmeyen bazı unsurlar vardır. Bunların başında mekân ve öykü kahramanlarının özellikleri gelir. Bener öykülerinin büyük bir kısmı kasabada geçer. Bener’in öykü kahramanları da bu kasabalarda yaşayan, yarı-aydın olarak nitelendirebileceğimiz kişilerdir. Çoğunluğunu orta yaşlı erkeklerin oluşturduğu bu öykü kahramanlarının başlıca özellikleri de bulundukları mekân ve kurdukları ilişkilerde bir yabancılaşma yaşamalarıdır.

Dost – Yaşamasız’da bulunan otuz iki öyküye baktığımız zaman bu öykülerden yalnızca Havva ve Monolog’da kadın anlatıcıya rastlarız. Havva’da da olayları küçük bir kız çocuğunun bakış açısından takip ederiz. Dolayısıyla öykülerin çoğuna erkek dünyasının egemen olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bunun yanı sıra öykülerin geneline baktığımızda kadınlara karşı olumsuz bir bakış açısının bulunduğunu da söylemek mümkündür. Bu öykülerde kadınlar “zavallı basit kadın”, “şu kadınların hepsi kuş beyinli” gibi tamlamalarla nitelendirilir ve “baştan savılacak birer nesne” olarak görülürler.

Eylemlerden ziyade iç-eyleme yönelik öyküler yazdığını daha önce de söylediğimiz Vüs’at O. Bener, öykülerinde genellikle dostluk, aldatma/aldatılma, kuşku, korku, sıkıntı, endişe, güvensizlik, kötülük ve öteki olma gibi durumları ele alır. Bu öykülerde, içeriğe uygun olarak iç-konuşmalara da sıklıkla yer verilir. Neredeyse tüm öykülerinde bir çatışma unsuru bulunan Bener, kişinin iç-dünyası ya da başka kişilerle olan çatışmaları üzerinde durur.
Öykülerinde, birbirine benzeyen karakterlerini hiç tekrara düşmeden, farklı ruh halleri içinde başarıyla kaleme alan Vüs’at O. Bener, “öykücülüğümüzün olanaklarını zenginleştiren yazarlardan biridir.”[3]

——————————————————————————————————————————–

[1] Tutumlu, Reyhan, Vüs’at O. Bener’in Yapıtlarına Anlatıbilimsel Bir Yaklaşım, Doktora Tezi, Bilkent Üniversitesi, 2007, s. 26.
[2] Gümüş, Semih, “Lâedri”, Kara Anlatı Yazarı: Vüs’at O. Bener, Can Yayınları, İstanbul, 2008, s. 120
[3] Gümüş, Semih, “İlki: Öykücülüğümüzün Başyapıtlarından”, Öykünün Bahçesi, Can Yayınları, İstanbul, 2008, s. 82.

Bunları da Okuyabilirsiniz

• Benzer Yazı Yok