Ferit Edgü’nün ilk kitabı Kaçkınlar’da yer alan IV. Kaçkın, öykü anlatıcısının evden kaçmak için geceyi beklediğini söylemesi ile başlar. Öykü anlatıcısı, gece karanlığının yardımıyla kaçıp içindeki sıkıntının kaynağına ulaşmayı amaçlar. Anlatıcının kaçmak için özellikle geceyi beklemesi dikkat çekicidir. İnsanların fare deliği evlerine[1] çekildikleri bu saatler, toplumun dışında kalmış kişilerin tekelinde olan saatlerdir.

“Bir otobüse bindim. Bir yığın insanın, insanın içinde düştüm. Sırtım sırtlarına, kollarım kollarına sürtünüyordu. Bu bende ürperti uyandırıyordu. Solukları dayanılmaz bir koku taşıyordu. Pis. İçlerinin, beyinlerinin, düşüncelerinin kokusu. Kurtulmak için çabaladıkça etleri etime daha çok yapışıyordu. Etleri… Kadınların ve erkeklerin. Erkeklerin beyaz etleri. Bayılacak gibi oldum.”[2] diyen öykü kişisinin anlattığı bu otobüs toplumun bir aynası gibidir. Tıpkı içinde yaşadığı toplumda olduğu gibi kendini bir insan yığını arasında bulan öykü anlatıcısı bu kalabalık içinde kuşatılmışlık duygusuna kapılır. İnsanların bedenlerinden olduğu kadar kokularından da iğrendiğini söyleyen anlatıcı, otobüsteki insanların düşüncelerinin de kokusunu duyar. Anlatıcının duyduğu bu koku, toplumun yozlaşmış düşüncelerinin kokusudur. Öykü anlatıcısın, bu insan kalabalığının içinde bayılacak gibi olduğunu söylemesi toplumun düşüncelerinin ve değerlerinin onu ne kadar bunalttığını gösterir.

Anlatıcının öykü boyunca iyilikle andığı tek kişi Yusuf’tur. “Cam bir şişe gibiydi karşımda.”[3] sözleriyle okuyucuya tanıtılan Yusuf, cam gibi berrak ve şeffaf olması dolayısıyla dikkat çeker. Yusuf’un böyle anlatılması, onun içinin de dışının da temiz olması ile ilgilidir. Herkesten uzaklaşmak isteyen öykü anlatıcısının Yusuf’un yanına gitmek istemesi de anlatıcının kendini Yusuf’a yakın hissetmesi ile açıklanabilir. “Az sonra bütün insanlardan uzakta olurum. Onların üstünde, bir kule gibi, ayaklı bir kule gibi yürürüm. Onların ayakları yerde. Üstlerinden uçarcasına geçerim. Herhangi birini tırnaklarımın arasında ezebilirim. Hiçbirinden hoşlanmıyorum.”[4] diyen öykü anlatıcısı kendini diğerlerinden ne kadar üstün gördüğünü de bu sözleriyle dile getirir. Anlatıcının kendini bir kule gibi görmesi, onun üstünlüğünü simgelemesinin yanı sıra ne kadar korunaklı bir hayata sahip olduğunu da gösterir.

Dışarıdayken tiksintisini insanlara yönelten öykü anlatıcısı evin içine girdiğinde ise bu tiksintisini eşyalara yöneltir. “Sessiz bir mekânın içinde, eşyalar sanki biçimlerini değiştirmiş, sofaların, odaların sınırlı boşluğunu doldurmaya çalışıyordu. Çokluk bunları birbirlerine çarpıp kırasım gelirdi. Bu nesneleri. Cansız. Bu iğrenç nesneleri.”[5] diyen öykü anlatıcısı bu eşyaları da insanların kurduğu ve kendinin uzaklaşmaya çalıştığı toplum değerlerinin bir parçası olarak görür. Bu öyküde eşyaların düzenli bir ev hayatını simgelediklerini söyleyebiliriz. İnsanların olmadığı yerde onların oluşturduğu değerleri simgeleyen nesneler yer alır.

Başkalığını, diğer insanlardan farklılığını sıklıkla dile getiren öykü anlatıcısı “Bir dağın tepesine oturmuş, ayaklarımın dibinde oynaşan pirece küçük insanlara hükmediyorum.”[6] sözleriyle bir kez daha kendini diğer insanlardan ne kadar üstün gördüğünü dile getirir. Anlatıcı kendini herkesten ayrı tutmakla beraber bir yarı Tanrı olarak görür. Her fırsatta üstünlüğünü dile getiren öykü anlatıcısının bedeninden de diğer insanlarda olduğu gibi bir koku yükselmesi, onun gitgide toplum değerlerine uymaya başladığını gösterir. Herkesten farklı ve üstün olduğunu düşünen öykü anlatıcısının aslında herkes gibi olduğunu fark etmesi ise onun kişisel bir hesaplaşmaya girmesine neden olur. Anlatıcının karşısında artık iki yol vardır; ya bu kokuştuğunu düşündüğü toplumun bir parçası olmamak adına intihar edecek ya da bu toplumun bir parçası olmayı kabul edecektir. Öykü anlatıcısı intiharı düşünmekle beraber bundan vazgeçer. “Kötüler de yaşar. Kötüler de. Ben de onlardan biriyim. Herkes benden tiksiniyor. Ben de tiksiniyorum. Herkesten ve kendimden. Çaresiz kendimden. Sürüp giden yaşamaktan.”[7] sözleriyle intihardan vazgeçişinin nedenlerini dile getiren öykü anlatıcısı iğrendiği toplumun bir parçası olmayı seçer. Fakat öykü anlatıcısının bu cümlelerinin sonuna eklediği “Ah, niçin o anda…”[8] cümlesi onun verdiği bu karardan dolayı pişmanlık duyduğunu gösterir. Anlatıcının eylemlerinden pişmanlık duyması ise onun verdiği kararların sorumluluğunu taşıyacak bilince kavuşamamış olmasıyla ilgilidir. Kişinin bir seçim yaparken sadece kendi için değil tüm insanlık için bir seçim yaptığını söyleyen Sartre, “Şöyle ya da böyle olmayı seçmek bir bakıma seçtiğimiz şeyin değerli olduğunu belirtmek demektir. Çünkü hiçbir zaman kötüyü seçmeyiz. Hep iyiyi (iyi sandığımızı) seçeriz. Herkes için iyi olmayan şey bizim için de iyi olamaz.”[9] der. Sartre’ın bu sözlerinden yola çıkarak öykü anlatıcısının seçimini gözden geçirdiğimizde ise, onun bu seçimiyle sadece kendi hayatı ile ilgili bir karar vermediğini, aslında toplumun sürüp giden yaşantısını da onaylayan bir seçimde bulunduğunu söyleyebiliriz.

Öykü anlatıcısının hastaneye yatırılması da onun bu topluma adapte olmasını sağlamak amacıyladır. Hastaneye yatmasıyla hayatında yeni bir dönem başlayan öykü anlatıcısı hastaneden herkes gibi olduktan sonra çıkabilecektir. Öykü anlatıcısı her ne kadar içinde yaşadığı dünyadan tiksiniyor gibi görünse de hastaneye yatırıldıktan sonra dışarıdaki hayatını özlemeye başlar. “Dışarıdaki hayatımı, irkintili, tedirgin hayatımı özlüyordum. O akıp giden kalabalıkları. Bu özlemimi açıklayamıyordum. Dışarıdayken bucak bucak kaçtığım bu sıkıntımın kaynakları burada… Gün geçtikçe bu sıkıntıların benim bir parçam olduğunu anladım.”[10] diyen öykü anlatıcısının benliğini oluşturan temel özelliğinin sıkıntısı olduğu açıktır.  Sıkıntısı olmadan hayatının bomboş olduğunu fark ettiğini söyleyen öykü anlatıcısı anlamsız, boş bir hayatı ardında sürüklemekle ne elde ettiğini kendi kendine sorar.[11] Yeniden bir varoluş sorgulamasına giren öykü anlatıcısının böyle bir sorgulamaya girişmesi de kişisel bir buhranın habercisidir.

Öykü anlatıcısı, toplum değerlerine ayak uydurması için yatırıldığı hastaneden kendi benliğini oluşturan tüm değerleri kaybetmiş olarak çıkar. Öykü anlatıcısı bu durumu “Hastaneye girdiğim ilk günden beri dışarıda olmayı istemiştim. Ama böyle bom-boş mu? Evet, bom-boş.”[12] sözleriyle dile getirir. Öykü anlatıcısı bom-boşluğundan şikâyet ederken ailesinin ise bu durumdan son derece memnun olması dikkat çekicidir. Bu durum Kierkegaard’ın bireyin varlığını koruması için toplumdan, kamudan, eşitlikten sıyrılması gerektiği görüşüyle açıklanabilir. Bireyciliğin ancak yalnızlık, boğuntu, kaygı ve umutsuzluk içinde belirdiğini ve korunduğunu[13] söyleyen Kierkegaard’ın bu görüşleri, sıkıntısını kaybedince herkes gibi olan öykü anlatıcısının durumuyla benzerlik gösterir. Öykü anlatıcısı, bir türlü kurtulamadığı sıkıntısından hastaneye yattıktan sonra kurtulur ve sıkıntısını kaybettikten sonra toplum değerlerinin simgesi haline gelen aile kurumuyla arasındaki çatışmayı kaybeder. Böylece, toplum, kendinden ayrı düşmüş, kendi değerlerini benimsemeyen birini daha saflarına katar. Fakat bu durum öykü anlatıcısının hayatını bir kez daha gözden geçirmesine neden olur.

“Pencerenin kenarına oturmuş, bütün bu olanları düşünüyordum. Hepsi bana anlamsız geliyordu. İyileşmeden önce kendi elimle kendi ömrünü kısaltan bir adam olduğumu söylüyorlardı. Şimdi bu sağlıklı ömrümle ne yapacaktım? İçimde uyanan isteklerden kaçmak… Böylece kurtuluşumu, bu saçma kurtuluşumu sürdürmek. Bir yalanın peşinde Gerçekten hayatım büyük bir yalan olabilir. Bir yalan mıyım?”[14] diyen öykü anlatıcısı böyle bir hayatı yaşamaktansa intihar etmeyi tercih eder. Öykü anlatıcısı bu hareketiyle topluma karşı kaybettiği savaşı geri kazanmayı amaçlar. Bununla beraber varoluşçu metinlerin sık kullanılan temalarından biri olan intihar; kişinin yaptığı eylemlerin sorumluluklarından kaçması olarak da yorumlanabilir.

IV. Kaçkın öyküsü, ’50 Kuşağının diğer öyküleri gibi yine varoluşçuluğun temel problemlerinden sıkıntı, bunaltı, birey olma çabası, bireyle toplum arasındaki çatışmaları ele alan bir öyküdür. Bu dönemde özellikle varoluşçuluğun dönem yazarları üzerinde son derece etkili olması ise hem dönemle hem de Ferit Edgü’nün,     “Bizler tam anlamıyla bir yalnızlıkta yazdık. Bireyselliğe yer olmayan bir toplumda, birer aykırı olarak, birer horlanmış olarak yazdık. Kendi benzerlerimizi bulmak için yazdık. Bizim dilimizden anlayacak kişiler için yazdık.”[15] sözleriyle açıklanabilir.

“Sayıklamalar” ve “İslenmiş Aşka Mektuplar” öykü kitaplarıyla tanınan Ferhat Uludere’nin “1001 Fıçı Bira”dan sonraki ikinci romanı “Sonbaharda Sarhoş Bir Kasaba”. Denize kıyısı bulunan bir sahil kasabasında yaşayan insanların dününü ve bugününü okuyoruz. Genci, yaşlısı, ölüsü, meftasıyla anason kokan bir kasaba burası. Bizzat belirtilen bir adı yok ama karakterlerin ettiği küfürlerden ve yazarından dolayı Trakya’da bir yer olduğunu anlıyoruz burasının. Bir parça da olsa kendimizden bir şeyler bulabileceğimiz karakterler var. Köy/kasaba insanına has gerçekleştiği rivayet edilen gerçeküstü olaylar var.

Kel Tayfun var mesela. Çevresindekilerce daha saygın birisi olmak için bir takım girişimleri var. Kafka okumak istiyor ama Değişim’in Dönüşüm’ün farklı bir çevirisi olduğunu bilmiyor. Ya da şu yeni diye aldığı albümün zaten elinde olduğunu bilmiyor, farklı kapak tasarımlarına sahipler diye. Çevresindekilerce daha kabul edilebilir olmak için “entel” olmaya ya da öyleymiş gibi görünmeye çalışıyor. Fakat bir tarafı eksik ve büyük ihtimalle ömür boyu da öyle kalacak. Tavsiye edilenden başka kitap okumayacak, hava olsun diye Wagner dinleyecek ve meyhanesine gelen müşterilere hizmet etmeye devam edecek. Temelsiz zemine oturtmaya çalıştığı karizması sarsıldığında da “Aklına bir şey gelmesin” diye geçiştirecek karşısındakini.

Bir de Şaban var. Şaban’ın hikayesi bana kalırsa kitabın en iyi bölümüydü. Öyle güzel bir konusu vardı ve öylesine güzel anlatılmıştı ki okurken filmini bile çektim! Neyse, Şaban var. Kasabanın gençlerinden birisi. Herkesin lakabıyla anıldığı kasabanın tek lakapsızı. Pek arkadaşı yok. Hoşlanıp da açılamadığı kızlar var. On sekiz yaşında olmasına rağmen kasabanın meyhanesine alınmayan ender kişilerden. Aylaklıktan başka yapacak işi yok. Kasabaya bir gün sinema açılınca o da en yakın dostunu edinmiş oluyor: filmler! Elinde bir şarap şişesiyle en arkadaki yerini alıp önüne koyulan tüm filmleri izliyor. Ayrıca hala bir lakabı yok! Bir yerden sonra kendisini daha iyi anlayacaklarını ve bir şeyler başarabileceğini düşündüğü için kalkıp İstanbul’a geliyor. Tertemiz hayalleri var ama işler Şaban’ın düşündüğü gibi yürümüyor. Elden bir şey gelmeyince geldiği gibi tek bir poşetle geri dönüyor doğup büyüdüğü kasabaya.

Kıyıda köşede kalmış bir karakterin kimlik arayışının anlatıldığı bu bölümü çok sevdim. Evliliği dahil başına gelen birçok şey kendi seçimi değil. Sözünü geçirecek şekilde yüksek sesle bağıramıyor Şaban. Kim neyi uygun görürse onu giyiyor. Bir lakap edinse de beklediği gibi çevresindekilerce kabul görmüyor. Hatta kendisi rahatsız olmasa bile bir alay konusuna dönüşüyor bu lakap hadisesi. Biz de bu vesileyle insanı insan yapan şeylerin çeşitliliğini hatırlıyoruz. Kimlik tek başına pek bir şey ifade etmiyor, herhangi bir şeyin tek başına bir anlamının olmaması gibi.

Al Karısı, İdris Kaptan ve Feymece karakterlerinin ortaya çıktığı bölümler kitabın fantastik ve ürkütücü kısımlarını oluşturuyor. Zaten bu türden temaları seven birisiymiş yazar. Müjdat Gezen Sanat Merkezi’nde öğrenciyken izledikleri “sanatsal” filmlerden gına gelmiş. O da çocukluğundan beri sevdiği korku türündeki filmlere tekrardan göz atmaya başlayınca “İşte budur!” demiş ve bir ferahlama hissetmiş.

Dramatik, masalsı, fantastik ve oldukça sinematografik bir roman Sonbaharda Sarhoş Bir Kasaba. Merkezinde Feryat ile Hazan’ın ilişkilerinin bulunuyor gibi göründüğü bir kasaba hikayesi. Çok karakterli yapısıyla kasaba insanının günlük yaşantısını ve içinde bulunduğu ruh halini gözler önüne seriyor. Abartı olur mu bilmem ama Nuri Bilge Ceylan’ın Taşra Üçlemesi’ni anımsattı bana bu kitap, ele aldığı birçok konuyla. Dolayısıyla Ferhat Uludere’nin de Nuri Bilge Ceylan’ın daha az tanınmış yazar versiyonu olduğunu/olabileceğini düşündüm.

“Unutacağımız hiçbir şey kalmayana dek her
şeyi unutabilirsek Tanrı’yla karşılaşacağız ama
oraya kadar unutmayı beceremiyoruz bir türlü.”

Latife Tekin, Unutma Bahçesi

Latife Tekin, Unutma Bahçesi romanını “unutamayacağınız bir şey görüp unutmak isterseniz bir hikâye başlıyor”[1] sözleriyle müjdeler. Yavaş yavaş dâhil oluruz Unutma Bahçesi’ne. Biz bir ucundan katıldığımız Unutma Bahçesi’ni tanımaya çalışırken bahçenin sakinleri de kendi aralarına katılacak olan bir yabancıyı, Unutma Bahçesi’nin yeni bahçıvanı Cömert’i tanımaya çalışırlar.

Unutma Bahçesi “ilk hikâye”nin başladığı yerde ve şekilde başlar.  Metni dikkatle okuduğumuzda Unutma Bahçesi’nin cennet bahçesi olarak yorumlanabileceğini de görürüz. Aslında Şeref, “insanın varoluşundan bu yana düşleyip özlemini çektiği erişilmez mutluluğu ifade edilecek sembolik bir ada”[2] projesiyle yola çıkmıştır. Fakat zamanla bir adaya gidemeyeceğinin bilincine varmış ve onunla aynı tavırdaki insanlarla bir arada yaşayabileceği bir Unutma Bahçesi kurmaya karar vermiştir. Şeref’in büyük ümitlerle kurduğu bahçe, insanların buraya yerleşmeleri ile beraber Şeref’in hayallerindeki bahçeden uzaklaşmaya başlar. İnsanlarla bir arada ve eşit bir şekilde yaşamayı düşleyen Şeref bir süre sonra her şeyi düzenleyen bir Tanrı konumuna yükselir hatta kendine bir elçi bile seçerek yapılması gereken işleri Tebessüm aracılığıyla bahçenin sakinlerine bildirmeye başlar.

Biz, metin boyunca farklı kişilerden bahçenin cennetle arasındaki benzerlikleri okuruz. Kimi bu bahçeye tüm suçlarının, günahlarının bağışlanacağı umuduyla geldiğini, bir mucize beklediğini söylerken kimi de bahçenin tek eksiğinin bir ırmak olduğunu dile getirir. Fakat bütün bu tanımlamalarda tek ortak özellik bahçeyle cennet arasındaki benzerliktir. Bahçedekilerin ortak bir korkuları da vardır. Bu da günün birinde bahçeye kötülüğün egemen olacağı düşüncesidir. Bir adanın karaya uzak kalması gibi onlar da toplumdan, kötülükten uzak kalmaya çalışırlar ama kötülük kaçınılmaz olarak gelip Unutma Bahçesi’ne de bulaşır.

Cömert’in gelişine kadar Unutma Bahçesi’nde yaşam ufak tefek aksaklıklara rağmen huzur içinde ve günahsız bir şekilde sürer. Fakat Cömert’in gelişiyle bahçede dengeler değişir. Cömert’i tanıdıkça onun bir bahçıvandan öte bir avcı olduğunu görürüz. O, cennet bahçesine günahlarıyla beraber gelmiştir ve “elinde silah olanın herkesin hikâyesini çalabileceği”[3] gibi Unutma Bahçesi sakinlerinin hikâyesini çalmıştır. Şeref’in arazinin sınırına diktiği, Unutma Bahçesi sakinlerinin sulayıp büyüttüğü meyve ağacının altın parıltılar saçan tek meyvesini de Cömert koparır.[4] Cömert’in Unutma Bahçesi’ne günahlarıyla gelmesini ve bahçedekilere günahını bulaştırmasını da cennetin yitirilmesi olarak yorumlayabiliriz. Bundan sonra hikâye yeni bir boyuta geçer. Cennetin yitirilmesi ile dünyanın sonuna kadar sürecek olan sınav başlar. İnsan, masumiyet ve mutluluğunu yitirir. Kendisini Auschwitz, Hiroşima, Vietnam, Maraş ve Sivas katliamlarının olduğu bir dünyanın içinde bulur. Kişinin, cennete dönmesi, bu dünyada karşılaştığı tüm kötülüklere rağmen delirmemeyi başarıp masumiyetini korumasına bağlıdır.[5] Bunu gerçekleştirebilmesinin tek yolu ise unutmaktır.

Erken Kaybedenler ile tanıdığım Emrah Serbes’in okuduğum ilk romanı oldu Her Temas İz Bırakır. Uzun zamandır polisiye türünde bir eser okumamıştım, karakter ve olay takibi zorlayıcı olabilirdi ama Serbes’in güzel anlatımı ve okuyanı hemen etkisi altına alan sürükleyici hikâyesi işimi oldukça kolaylaştırdı.

Ana karakterimiz Behzat Ç. bir başkomiser. İnadı ve sinirinden ötürü en fazla oraya kadar ilerleyebilmiş. Önü açıkmış aslında ama fazla “dişli” çıkınca kendi yolunu kapatmış. Toplara iyi vurmasına rağmen hayat volesini atmak yerine stoper yanını konuşturmuş, hayatı göğsünde yumuşatıp fazla risk almadan sahanın dışına yollamış. Eski eşi ve kızı ile problemli ilişkileri var, anlayacağınız standart bir polisiyede bulunabilecek klişe problemlere sahip bir karakter. 216 içiyor, Ankaralı olarak Gençlerbirliği’ni tutuyor ve genelde başı ağrıyor, tıpkı John McClane gibi o da aspirin hariç ilaç kullanmıyor. Karakterimiz böyle, aslında bu klişe kullanımı Behzat Ç. üzerine iyi oturmuş ve Emrah Serbes’in belki de yaratmakta zorlanabileceği karakteri rahatlatarak, ana hatları sağlam çizmesini sağlamış. Bir polis olmasına rağmen okurken herkesle bütünleşebilmesi Behzat Ç. karakterinin sanırım en büyük başarısı.

Bir intihar vakası ve cinayet masasının günlük hayatı ana konularımızı oluşturuyor. Behzat’a ek olarak cinayet masasından Harun ve Hayalet gibi güçlü yazılmış yan karakterler varken, Eda ve Selim gibi daha iyi işlenebilecek ve kitaba derinlik katabilecek karakterler de var. Ana konunun yanında karakterler arası ilişkiler de hikâyeye önemli bir basamak ekleyebilirmiş aslında, ama yazar bu yan unsurları pek değerlendirmemiş.

Benim okuduğum, sizinse merak ederseniz okuyabileceğiniz bu kitap polisiye türüne dâhil olduğundan konu hakkında fazla bir şey yazmam doğru olmaz. Emrah Serbes son derece başarılı, sürükleyici ve zekice bir eser çıkartmış ortaya. Sürpriz olmayan ama sert bir sona sahip, klişeleri dozunda kullanmış ve “her şeyin çözülme anını” fazla uzatmadan getirebilmiş güzel bir kitap. Yazarın Türk Polisi hakkındaki tespitleri ve çekinmeden yazdıkları da önemli bir cesaret örneği. Rahat okumalar için, geçiş anlarının ideal eserlerinden, tavsiye ederim.

’50 kuşağının önde gelen isimlerinden biri olan Vüs’at O. Bener, 1952 yılında ilk kitabı Dost’u yayımlar. Bener’in, bu kitabında on sekiz öykü yer alır. Daha çok klasik öykü geleneğine bağlı kalınarak yazılmış bu öykülerin çoğu endişeli, tedirgin ve rahatsız edici bir havaya sahiptir. Yazarın, öykülerinde “sıkıntılı bir hava”, “kaygılı bir durgunluk”, “sefaletin lezzeti” gibi tamlamalar kullanması da bu atmosferin yaratılmasında etkili olur.

Kısa bir zaman diliminde başlayıp sona eren, çoğunlukla kasaba hayatının anlatıldığı bu öykülerin kahramanları birbirlerine benzer özellikler gösterirler. Öykülerinde diyaloglardan sıkça yararlanan Bener, bir olayı ya da durumu anlatmak yerine onu diyaloglarla göstermeyi tercih eder.[1]

Vüs’at O. Bener’in ikinci öykü kitabı Yaşamasız, 1957 yılında yayımlanır. On bir öykünün yer aldığı bu kitapta, Dost’un devamı olarak nitelendirilebilecek öykülerin yanı sıra klasik öykü geleneğinden uzaklaşan öyküler de bulunur. Bu açıdan Yaşamasız, Bener’in öykücülüğünde bir değişimin başlangıcı olarak kabul edilebilir. Dost’ta olduğu gibi yine sade ve akıcı bir dille yazılan bu öyküler, daha kapalı bir anlatıma sahip olmaları bakımından Dost’tan ayrılırlar. Bu dönem öykülerinin önceki öykülerinden ayrılan bir başka özelliği de Bener’in sıkça kullandığı diyalogların yerini yavaş yavaş iç-monologların almaya başlamasıdır.

Daha önce de söylediğimiz gibi bir değişimin başlangıcı olarak kabul edebileceğimiz Yaşamasız’a, sonradan eklenen, yenilikçi ve deneysel bir anlatımın benimsendiği Kuş ve Öfke adlı öyküler de geleneksel öykü kalıplarından bir kopuş olarak nitelendirilebilirler.

Dost ve Yaşamasız’ın birlikte yapılan baskılarına eklenen Biraz da Sen Ağla Descartes, Lâedri ve Bakanlık Makamına, farklılıklarını hemen belli eden öykülerdir. Semih Gümüş bu öykülerin Bener’in geçiş dönemi öyküleri olduklarını dile getirir.[2]

Anlatım açısından ufak tefek değişiklikler gözlemlense de Bener öykülerinde değişmeyen bazı unsurlar vardır. Bunların başında mekân ve öykü kahramanlarının özellikleri gelir. Bener öykülerinin büyük bir kısmı kasabada geçer. Bener’in öykü kahramanları da bu kasabalarda yaşayan, yarı-aydın olarak nitelendirebileceğimiz kişilerdir. Çoğunluğunu orta yaşlı erkeklerin oluşturduğu bu öykü kahramanlarının başlıca özellikleri de bulundukları mekân ve kurdukları ilişkilerde bir yabancılaşma yaşamalarıdır.

Dost – Yaşamasız’da bulunan otuz iki öyküye baktığımız zaman bu öykülerden yalnızca Havva ve Monolog’da kadın anlatıcıya rastlarız. Havva’da da olayları küçük bir kız çocuğunun bakış açısından takip ederiz. Dolayısıyla öykülerin çoğuna erkek dünyasının egemen olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bunun yanı sıra öykülerin geneline baktığımızda kadınlara karşı olumsuz bir bakış açısının bulunduğunu da söylemek mümkündür. Bu öykülerde kadınlar “zavallı basit kadın”, “şu kadınların hepsi kuş beyinli” gibi tamlamalarla nitelendirilir ve “baştan savılacak birer nesne” olarak görülürler.

Eylemlerden ziyade iç-eyleme yönelik öyküler yazdığını daha önce de söylediğimiz Vüs’at O. Bener, öykülerinde genellikle dostluk, aldatma/aldatılma, kuşku, korku, sıkıntı, endişe, güvensizlik, kötülük ve öteki olma gibi durumları ele alır. Bu öykülerde, içeriğe uygun olarak iç-konuşmalara da sıklıkla yer verilir. Neredeyse tüm öykülerinde bir çatışma unsuru bulunan Bener, kişinin iç-dünyası ya da başka kişilerle olan çatışmaları üzerinde durur.
Öykülerinde, birbirine benzeyen karakterlerini hiç tekrara düşmeden, farklı ruh halleri içinde başarıyla kaleme alan Vüs’at O. Bener, “öykücülüğümüzün olanaklarını zenginleştiren yazarlardan biridir.”[3]

——————————————————————————————————————————–

[1] Tutumlu, Reyhan, Vüs’at O. Bener’in Yapıtlarına Anlatıbilimsel Bir Yaklaşım, Doktora Tezi, Bilkent Üniversitesi, 2007, s. 26.
[2] Gümüş, Semih, “Lâedri”, Kara Anlatı Yazarı: Vüs’at O. Bener, Can Yayınları, İstanbul, 2008, s. 120
[3] Gümüş, Semih, “İlki: Öykücülüğümüzün Başyapıtlarından”, Öykünün Bahçesi, Can Yayınları, İstanbul, 2008, s. 82.

İngiliz yazar John Berger’ in ’84 çıkışlı kitabı. İki bölüme ayrılan kitabın ilk bölümü zaman, ikincisi ise uzam üzerine. Bir arkadaşımdan hediye aldığım vakitlerde kitap ve yazar üzerine araştırma yaparken okuduğum bir yazıda, yazar hakkında şöyle bir alıntı var:

”Bir yazar olarak en büyük doyumu hissettiğim anlardan birinin ödüllerle filan hiçbir ilgisi yok. İstanbul’daydım ve arkadaşlarla onların bir tanıdığını ziyarete bir gecekondu mahallesine gittik. Gecekonduda çay içtik, uyduruk bir rafa dizilmiş 20 kadar kitap vardı ve onlardan biri ”Yedinci Adam”ın Türkçesiydi. Bunu görünce yazar olduğum için ne kadar şanslı olduğumu düşündüm. Kitaptaki deneyim hayat deneyimiyle buluşmuş ve kabul görmüştü çünkü.”

Türkiye ile yakın ilişkileri bulunduğunu öğrendiğim John Berger’in beni etkileyen esas yönü sanat eleştirmenliğinden daha çok Marksist hümanist duruşuyla “insan değeri” üzerine sarf ettikleri. Sanki telefonun diğer ucunda sakin ve kendinden emin bir ses tonuyla konuşan bu adam size gerçekleri abartısız bir uslüpla dillendiriyor siz de çıt çıkarmadan dinliyormuşsunuz gibi.

Zaman üzerine söylenegelenlerin ciddiyete sığdırılma çabasının aksine samimiyetini yalınlık ve devrikliğine borçlu bir kitap bu. Tarihin “Bir Zamanlar..” diye başlayan sayfasında seçilen herhangi bir yaşantının, Berger’e bıraktığı fotoğrafı resmediyor gözlerimize. Deneyimi: gözlem ve betimlemeye eş tutuyor öncelikle. Kimi zaman sosyolojik çıkarımlarla güçlendiriyor fotografı kimi zaman da hayal gücünüzü kısa yolculuklara uğurluyor. Zaman kavramına yorarak anlattığı kareleri, okurun hayal gücüne tamamlatma çabası sevindirici.

Öte yandan yazar, kitabın bir çok yerinde felsefi yönü ağır basan çıkarımlarda bulunuyor ki beni esas ilgilendiren bu yerlerde siyasal ya da ekonomik etkenlerle ele aldığı paragraflardır. Öyle ki bir önceki sayfada zaman üzerine yazılmış bir kaç sade dize bir sonrakinde Hegel ve Marx arası tarih-zaman-insan bilinci kıyasına dönüşüyor. Akabinde insanın zaman içinde kötüleşen konumuna binaen sistem düzensizliğine dayanan sosyolojik entropi kavramını irdeliyor.

“Başlangıçta belki,
mesafe doğruran zaman
ve ikizi “gözün görebildiği”
bir gün tam ağarmadan
aynı anda ulaşıp
kapıyı sarhoş sarhoş
birlikte tekmelemişlerdi.
…
Zamanın bir koşuldan bir kuvvete dönüşümü Hegel ile başlamıştır. Hegel’e göre, tarihin kuvveti olumludur; Hegel’den daha iyimser bir düşünür az bulunur. Daha sonra Marx bu kuvvetin -tarihin kuvvetinin- insan eylem ve seçimlerine bağımlı olduğunu kanıtlamaya girişti. Marx’ın düşüncesinde hep var olan sahne, Marx diyalektiğinin özgün karşıtlıkları, Marx’ın zamanın yalnızca bu üstün kuvvete dönüşümünü kabul etmekle kalmayıp bu üstünlüğü insanın hizmetine iade etme çabasından kaynaklanır. İşte bu yüzden, Marx’ın düşüncesi -kelimenin tam anlamıyla- devasadır. İnsanın boyutu -potansiyeli, gelecekteki gücü- Marx’a göre, zamansız olanla yer değiştirecektir.
…
Bugün, Batı’da, kapitalizm kültürü bir kültür olma savını terk edip Anlık-Pratik uygulamalara dönüşürken, zamanın kudreti karşı konulamaz bir yok edici olarak gösteriliyor. Gezegenimiz dünya ve evren bir çöküş içinde. Düzensizlik geçen her zaman birimiyle daha da artıyor. Hiç bir eylemin yer almayacağı azami entropi durumuna ölüm-sıcaklığı adı veriliyor.
Entropi kuramı, zamanı hep bir ayraç olarak görür ve bu ayraçtan önce ya da sonra neyin gelip gelmeyeceği konusunda söyleyebilecek şeyi olmadığı gibi söyleyebileceği şeyleri de es geçmiştir. Entropinin masumluğu işte bu arada yatar.
…
Yaşamın bir Düşüş olarak görülebileceği düşüncesi, insan imgeleminin içkin bir öğesidir. Düşlemek, düşüşün mümkün kılındığı yüksekliği kavramaktır.” syf.43-44

Kitabın ikinci bölümü daha çok mesafeler-insan aşk ve mekanlar üzerine yazılmış şiirler ve bunlar ardına yazılmış düz yazılardan oluşuyor. Ev ve ev bilinen olgu, insan mutluluğu ve modern yaşam üzerine söyledikleri bugüne kadar hiç farketmediğiniz orada duran gerçek gibi şaşırtıyor insanı.

Durup düşünmeniz ve hazmetmeniz için gayet “uzun”. Kapak fotografı ile iç ısıtan 110 sayfalık bu kitap üzerine yazdıklarımı, beni en çok sarsmış dizeleriyle birlikte sonlandırıyorum:

“Senin adana
daha mı geç iner gece?
Senden ilerde yürümem
yılan sokmasın diye mi
sandaletli ayaklarını

Denge asla kurulamaz.
Bunun için susar yıldızlar
açmazlar ağızlarını.

Nasıl geçer bir mevsim
nasıl
Neyle ölçülür
yokluğunun takviminde?

Nasıl ölçmeli
altüst ışığımın
akış hızını
olanlarda
ve olacağın dağında?

Denge asla kurulamaz.

Neyse ki gözlerimiz geceleri
yansılar birbirini
ve geçer tüm baş dönmeleri.” syf.50-51

Murat Belge bir Türk olarak en önemli başarılarından birisinin “herhangi bir şekilde şiir, hikâye ya da roman yazmaya çalışmaması” olduğunu söyler. Ancak yazdığı yazıları okuyup, ülkemizde edebiyatçı olarak önemli bir yere sahip olan kişilerle karşılaştırınca sanırım kimse Murat Belge’nin edebiyat yapmadığını söyleyemez.

Sanat ve Edebiyat Yazıları geçtiğimiz yılın sonlarında İletişim Yayınları tarafından basıldı. Yazarın daha önceki “Edebiyat Üstüne Yazılar” toplamasının devamı sayılabilecek bu kitapta konular edebiyat dışına da taştığı için başında bir “Sanat” eklemesini görüyoruz. Daha önce çeşitli dergi ve gazetelerde yayınlanan yazıların güzel bir derlemesi olan kitap altı ana bölümden oluşuyor.

Murat Belge ilk bölümde öncelikle Türk Dili ve Dil’in Türkiye’deki seyri konusunda oldukça güzel bir giriş yapıyor. Türk Dili’nin hangi tartışmalarla nereye doğru yol aldığını, bu tartışmalarda kimin hangi tarafta yer aldığını bilmek için bu yazıları okumak keyifli. İkinci bölümdeyse edebiyatımızda roman, yazarlar ve tartışmalar incelenmiş. Özellikle Türk Edebiyatına meraklı kişiler için harika bir bölüm olduğunu söyleyebilirim. Belge, her zamanki paylaşımcı ve öğreten diliyle yeni ve eski edebiyatımızı bir bölüme sığdırmayı başarabilmiş. Oldukça uzun bir yolculuk var bu bölümde. “Küçük Prens Nasıl Okunur?” yazısı da ayrıca güzel, ülkemizin bilindik ama söylenmeyen sorunlarını kâğıt üzerinde görünce, somut olduklarında ne kadar komik olduklarını da anlıyorsunuz.

“Divan Edebiyatı Üzerine” kısmında Murat Belge’nin “yeterli bilgi sahibi değilim” dediği konularda oldukça mütevazı olduğunu anlıyoruz. Divan şiiri ile pek ilgim olmasa da merakla okuyabildiğim bir bölüm oldu. Diğer bölümler de Edebiyat Söyleşileri, Dünya Edebiyatı ve Sanat üzerine yazılar barındırıyor.

Murat Belge’nin yazılarını günlük olarak takip etseniz bile kendi sıralaması ile bir konu düzeninde okumak oldukça faydalı ve keyifli. Sanat ve Edebiyat Yazıları da şu saçma sapan bir düzene sahip Türkiye için fazla bir insanın düşüncelerini barındırıyor, alın okuyun, düşüncelerine önem verdiğiniz insanlara önerin, pişman olmazsınız.

Sözcüklerle aram hep iyi olmuştur. Tamam günde 150-200 kelime ile konuşan insanlardan biriyim ama bu onlara ilgi duymama mani olmuyor. Okuduğum kitaplarda, yazılarda bilmediğim kelimeleri tespit edip iyice bir araştırıyorum. Özellikle Eski Türkçe kelimeler ilgi alanıma giriyor, oluşturulma şekilleri, ortaya çıkış hikâyeleri hoşuma gidiyor. İşte Türkiye Bilişim Derneği’nde uzun zaman görev yapmış Nezih Kuleyin de benim aynı frekansta bir sözcük meraklısıymış. Notos‘tan çıkmış kitabı “Hayat İçin Bir Kahve Molası – Sözcüklerle Yolculuk”u fark edip en kısa zamanda edindim ve daha kısa sürede de bitirdim. Kitap, adı gibi, kahve molası kitaplarından. Sayın Kuleyin bu eğlencelik kitabında kendi tecrübelerinden, yolculuklarından, anılarından bahsederek sözcüklerin kökenine inmiş, etimolojik bir seyahat olmuş. Benim, elbette ki hoşuma gitti, umarım okuyanlar da alıntıları severler.

“Çimen hepimizin bildiği gibi çok su çeken bir bitki türüdür. Evinizin önündeki çimenleri her gün en az iki kere sulamazsanız kuruyamayacaklarını garanti edemezsiniz. Dolayısıyla çimen gerçek anlamda çimen (yıkanan) demekti. Ama geniş ovalarda siz sulayamayacağınıza göre, onları dereler ve çaylar sulayabilirdi. Dolayısıyla onlara vereceğimiz ad da çimenden farklı olmalıydı. Bu gerekçelerle olsa gerek onlara da çayır diyorduk“. Syf. 41

“Anadolu’da yüzyıllar boyunca herkesin bildiği bir yöntemle evlenildi. Kadınlar toplanır, oğulları için ev ev dolaşır, gelinlik kızlara görücü giderlerdi. Bu görücüler arasında oğlanın kız kardeşinin önemi büyüktü. Çünkü aile içinde kayınvalideden sonra ya da ona eşit düzeyde sözü geçen bir görücü vardı ki, erkeğin kız kardeşi olan o kişi, görümce oluyordu.

Görücüleri, gelsinler beni görsünler diye bekleyen de gelin.“  Syf. 45

“Osmanlı padişahları, kendilerine hizmet eden cariyeleri belli bir yaştan sonra, yani gözden düşünce, maaşa bağlayıp saraydan çıkarıyordu. İşte bu hizmetkârlara çırağan deniyordu ve kendilerine özgü maaşları olduğu gibi, yine kendilerine özgü giyimleri de vardı. Yıllar sonra çırağanlar toplum içinde rahatsız edilmiş olabilir ki, onların kalacağı bir saray yaptırılma ihtiyacı doğmuş ve adına Çırağan Sarayı denmişti. Sözcüğün aslını öğrenmiştim.

Ama bu sözcük istesem de istemesem de beni şöyle düşünceye itiyor. ‘Çırak çıkmak’ olarak kullanılan deyim, yoksa ‘Çırağ çıkmak’  mı?“  Syf. 49

“Kamyoncular girip çıkıyor ve Fuat durmadan sağa sola talimatlar yağdırıyordu. Bir süre sonra bir şoför dışında herkes odayı terk etti ve şoförle Fuat arasında geçen karşılıklı konuşma muhteşemdi.

Şoför başladı söze:
“Fuat abi dul da alayım mı?”
“Al tabii, bizim hanım istiyor, iki buçuk metre yeter.”
“Emrin olur abi, başka bir şey ister misin?”
“Yok, sağol.”

(..)

“Fuat bu metre ile satılan dul ne?”
“Dul bir kumaş, siyah rengi yaygın, kadife kadar parlak olmasa da ona benziyor. Eskiden kocası ölen kadınlar bunu başlarına sardıkları için adına dul denmiş olabilir.”
“Hayret, kumaş adının sosyal durum göstergesi olduğunu ilk kez görüyorum. Gel bir tavla oynayalım.” Syf. 91

“Şimdi, daktiloyu tanımlarsak parmakla vurularak yazılan bir yazı aracı diyebiliriz. Daktilo’ya bu adı veren bir mitolojik halk var. Halkın adı Daktyller. Kendilerine bu adın verilmesinin nedeninin, çok zor doğmaları ve doğarken de annelerinin acıdan tüm parmaklarını toprağa saplamasından kaynaklandığı söyleniyor.

Daha ilginç bir nokta var ki, Daktyller hep beş kız ve beş erkek yaşıyor. Oluşturdukları her topluluk on ve onun katlarından oluşuyor. El sanatları konusunda çok becerikli bir topluluk olarak yaşıyorlar, yani beş parmaklarında beş marifet.

Daktilo sözcüğü de işte bu mitolojik öykünün kahramanı olan halktan geliyor.” Syf. 117-118

“Azericede mevsim adları şöyle sıralanıyordu: ‘Kış, Yaz, Yay, Payıs.’
Bizim yaz dediğimiz mevsim onlarda yay olarak adlandırılıyordu. Yayla da yazın gidilen yere verilen addı. Yayılmaktan geldiğini sandığım sözcüğün aslında çok daha anlamlı bir kökten geldiğini öğrenmiş oldum.” Syf. 122

“Selam Kök, ne haber?”
“İyilik Nezih, seni neden aradım biliyor musun?”
“Hayır.”
“Ben senin bu ‘Öykülerle Sözcükler’ini çok seviyorum, şimdi sana bir şey soracağım: serbest‘in öyküsünü biliyor musun?”
“Yok hayır, ben bağımsız anlamında kullaırım.”
“Anlamı öyle ama serbest demek, başı bağlı demek. Osmanlıcada ser ‘baş’, best ‘bağlı’ yada düğümlü anlamına geliyor. Nedeni şu: Osmanlı toprak düzeninde İstanbul dışında yaşayanların mutlaka bir tımar ya da zeamete bağlı olmaları ve bu bağlı oldukları birimden de serbest (başı bağlı) kâğıdı almaları gerekiyor ki seyahat edebilsinler. İşte durum bu, nasıl sözcük ama?”
“Bunu aynen yazacağım.” syf.  130

“Moğolca’da kara ‘gözcü, bekçi, öncü, ileri’ gibi anlamlar taşıyordu. Cengiz Han başkente Karakurum derken, bizim anladığımız bizim anladığımız biçimiyle tüm toplumu izleyen bir kurum olduğunu vurgulamak istiyordu. Tabii ki bu kurumun kolları olması gerekiyordu, onlar da gözcü ya da ileri kollardı. Onlara da Karakol deniyordu.

Yazıyı yazdıktan sonra bizimdeki sınırdaki askeri birliklerin bulunduğu merkezlere ‘sınır karakolu’ dediğimiz aklıma geldi. Onlara da merkezin gözcü kollarıydı, başka ne desek olmazdı zaten.” Syf. 151

İyi okumalar dilerim.

“O, ilktir, sondur, zâhirdir, bâtındır.
O, her şeyi bilendir.”

El-Hadit suresi, 3. Ayet

Türk edebiyatının en benzersiz isimlerinden biri olan İhsan Oktay Anar, yazdığı her romanla okurlarını, kendisinden başka kimsenin bilmediği ve anlatamayacağı dünyalara götürür. Romanlarının zeminini oluşturan tarihi bir oyun haline getiren, onu yeniden kuran ve bu kurmaca tarihi de sadece kendisinin kullanabileceği bir dille okurlarına sunan Anar, “bütün bildiklerimizden başka bir roman”[1] yazar.

Tarihî bir zemine oturttuğu romanlarında on yedinci yüzyıl Kostantiniye’sini anlatan Anar, bizi şehrin ara sokaklarında dolaştırır. Görkemi ile görmeye alıştığımız Kostantiniye, onun romanlarında karanlık ve tozlu sokakları, bu sokaklardaki yıkılmaya yüz tutmuş evleri, açıkgöz esnafları, esir pazarları, cellatları, katilleri, meyhaneleri, genelevleri ve belki de en önemlisi sevgisiz ve hırslı insanları ile karşımıza çıkar.

Puslu Kıtalar Atlası ile bambaşka bir dünyanın kapılarını açan Anar, sonraki romanlarında da bu dünyanın farklı yüzlerini anlatır. Kitab-ül Hiyel’de mucitleri, Amat’ta denizcileri anlatan Anar, son romanı Suskunlar’da ise bu dünyanın müzisyenlerinin ağırlıkta olduğu bir yüzünü anlatır bize.

Birden fazla hikâyenin anlatıldığı ve daha sonra bu hikâyelerin birbirlerine eklendikleri bir kurguya sahip olan Suskunlar’ın ana temasını iyilik ve kötülük karşıtlığı oluşturur. Hikâyelerini ve kahramanlarını anlatırken metinlerarasılıktan, özellikle de dinî metinlerden yararlanan Anar, iyilik ve kötülüğün karşıtlığını anlatırken de bu karşıtlığın temeli olarak alabileceğimiz Tanrı ve Şeytan karşıtlığından faydalanır.

Romanda, “bilinemeyen ve görülemeyen olmaktan çok, bilinmemesi ve görülmemesi gereken”[2] Muhteşem Neyzen Bâtın Hazretleri, Tanrı’yı temsil ederken, “Dilimle sizleri baştan çıkaran benim.”[3] diyen Tağut ise Şeytan’ı simgeler. Biz roman boyunca Muhteşem Neyzen Bâtın Efendi ile Tağut’un karşı karşıya geldiklerini görmeyiz. Bu ikili arasındaki karşıtlık onların seçtikleri elçiler arasında kendini gösterir. Neyzen Bâtın Efendi, kendine elçi olarak oğlu Zâhir’i seçer. Bu seçim de akıllara ister istemez, Tanrı ve İsa arasındaki ilişkiyi getirir. Zâhir’in İsa ile olan benzerliği bununla da sınırlı kalmaz. Roman boyunca Zâhir ile İsa arasındaki benzerlikleri satır aralarında takip etmek mümkündür. Bunlardan en göze çarpanı ise Zâhir’in (ya da İsa’nın) son yemeğinin anlatıldığı bölümdür. Zâhir’in başından geçen olaylar ve gerçekleştirdiği mucizeler de İsa’nın başından geçen olaylar ve gerçekleştirdiği mucizeler ile özdeşlik gösterir. Zâhir, adeta İsa’nın, on yedinci yüzyıl Kostantiniye’sine uyarlanmış halidir.

Roman boyunca geleceği sürekli söylenen/müjdelenen Zâhir’e karşılık Tağut’un ise kendine seçtiği belirli bir isim yoktur. O, farklı zamanlarda, farklı insanların aklını çeler. En son aklını çeldiği isim ise Alessandro Perevelli ya da nam-ı diğer Pereveli İskender Efendi’dir. Tağut, işlerini ölümsüzlük vaadiyle kandırdığı Pereveli İskender aracılığıyla gerçekleştirir. Hikâye, Tağut’un “kişioğluna açtığı savaşta bir kez daha hezimete uğraması”[4]yla da sona erer.

Romanda, İsa, Tanrı ve Şeytan’ın yanı sıra daha birçok dinî göndermeyle karşılaşırız. Lazar, Lazarus’u, Santuri Yakuta, Havari Yahuda’yı, Kalın Musa, Hz. Musa’yı, Davut, Hz. Davud’u, Tellak Yahya, Vaftizci Yahya’yı, Kabil ve Habil’de, ilk kanı döken ve dökülen kardeşler Kabil ile Habil’i temsil ederler. Bütün bu karakterler, ait oldukları zaman dilimlerinden alınarak on yedinci yüzyıl Kostantiniye’sine uyarlanmışlardır.

Romanlarında gönderme yapmayı seven İhsan Oktay Anar’ın, en önemli özelliklerinden biri de bu göndermelerin romanlarının vazgeçilmezleri ya da metni anlamak için bir anahtar durumunda olmamalarıdır. Anar’ın romanları bu göndermeleri takip edenler için de etmeyenler için de eğlenceli bir dünyanın kapılarını açar. Anar’ın romanlarını bir yandan bulmaca çözercesine okumak ne kadar mümkünse o büyülü ve masalsı dünyaya kapılıp okumak da o kadar mümkündür. Anar’ın, bu kadar çok sevilen bir yazar olması da buna bağlanabilir. Onun romanları birçok farklı düzlemde okunabilir ve bu düzlemlerin hepsi de birbirinden güzeldir.

Kendini tanımlarken; “Kimliksiz biri olduğumu düşünüyorum. Ressam, mühendis, tarihçi kimliklerine sıkışıp kalmak istemem. Hatta yazar kimliğine de…”[5] cümlelerini kuran Anar, dilerim ki yazar kimliğinden sıkılmaz ve bize Suskunlar gibi birbirinden güzel masallar anlatmaya devam eder.

Anaokulunun bahçesindeydik. Mavi ata binmiştim. Kuçukardi kızlarla ip atlıyordu. ”Gel” dedim. Geldi. Ne dersem yapar. Ben de onun dediklerini yaparım. Kuçuradi kurbağa buldu. ”Bak, kurbağa” dedi bana. ”Aferin oğlum” dedim. Köpeklere ”oğlum” denir. Kurbağayı cebime koydum. Zil çaldı. Okula girdik. Oyun odasında kurbağa kaçtı. Vildan öğretmen çok korktu. Sırtını duvara yapıştırdı. Ağzını kocaman açtı. Dişçiye gidince ağız öyle kocaman açılır. Bağırdı hemen. ”Onu buraya kim getirdi!” dedi. Neşe bana baktı. Ben de ona baktım. Kalbi durmasın diye çok bakmadım. Vildan öğretmen seslendi. Dedi ki: ”Nasrettin Beeey!” Böyle titredi. Nasrettin Bey çabuk gelemedi. En alt katta televizyon seyrediyor. Okuldaki televizyonda hep çizgi film oluyor. Kurbağa zıplıyordu. ”Vırak vırak” dedi. Vildan öğretmen ağladı. Gözünden su aktı. Kurbağaya çok dikkatli baktım. Kurbağanın kalbi durdu. Kalbi durunca da ölmüş oldu. Vildan öğretmenin kalbi çok hızlı atıyordu. Korkunca kalp hızlı atar. Ben, çok dikkatli bakınca, hareketli şeyleri durdurabiliyorum. Duran şeyleri de oynatıyorum. Yani, telekinezi yeteneğim var. Nasrettin Bey geldi. Kurbağaya baktı. ”Ölmüş” dedi. Vildan öğretmen gene sesli ağladı. Nasrettin Bey kurbağayı tek bacağından tuttu. Öyle gitti.

Leyla Ablaların bahçesinde balık mezarlığı var. Akvaryumdaki balıklar ölünce oraya gömüyoruz. Leyla Abla üzülüyor. Ben akvaryumda balık olsun istemiyorum. Roket Ali çizgi filminde gördüm, uçak deniz düşmüştü. Akvaryuma uçak, araba, motosiklet koyalım istiyorum. O yüzden balıkları durdurdum. Hepsi öldü.

Annem de ölmüş. Beni doğururken. Onu ben öldürmedim. Annemi hiç hatırlamıyorum.

Eskiden ben küçükken Kader Abla vardı. Hep telefonla konuşuyordu. Onun da kalbini durduracaktım. Vazgeçtim. Ben şimdi beş yaşındayım.

Murat Menteş’in ikinci polisiye-macera türü romanından en sevdiğim karakter olan Gerçek Tehlike’nin sihirli dünyasından alıntıladım. Gerçek, rol icabı yer yer Enver Paşa ismini kullanan Hayati Tehlike’nin oğlu oluyor. Romandaki diğer karakterler kimi okuyucu tarafından sevilir sevilmez, ama romanı okuyan herkesin Gerçek’i seveceği de şüphe götürmez bir gerçek.

”Bu kitapta anlatılan olayların hepsi gerçektir, fakat hiçbiri henüz cereyan etmemiştir.” girişiyle zaten göklerde gezen beklenti çıtanızı daha da göklere çıkararak, pis bir tebessüme sebep oluyor Murat Menteş daha okumaya başlamadan. Kitap tam bir curcuna, söylendiği üzere karnaval sırasında başgösteren bir bombardımana benziyor. Sayfalara serpiştirilmiş kahramanların başlarından geçenlere şahit olurken adeta sözcüklerin mermi olarak kullanıldığı ateş hattında sipersiz kalıyorsunuz. Evet, bu kitabı okurken diğerlerinde de olduğu gibi gözünüzü kapatıp parmağınızı rastgele bir yere dokundurduğunuzda yazmayı dilemiş olacağınız cümlelerden örülü bir kaşkol doluyorsunuz boynunuza. Hikaye ve birbirinden fantastik karakterler sizi sarıp sarmalayarak bütün soğuk iklimlerden koruyorlar.

Yazar bu kitapta elini biraz bol tutup hiçbir masraftan kaçınmayarak yaklaşık olarak üç romanlık malzeme kullanmış. Rolleri gereği kızgın kumlardan serin sulara atlayan karakterler elbette ki bir paydada birleşiyorlar ancak bu paydada toplanana kadar da deyim yerindeyse yemedikleri halt kalmıyor. Hikâyedeki cinayetlerin sayısı iki elin parmaklarını geçerken siz bu kayıplara aldırmıyorsunuz bile. Dedim ya yazar karakterleri bol tutmuş, kaleminden figüran yağıyor.

Genel hatlarıyla kitabın konusundan bahsedecek olursak; sevgililik mevhumunun iyice yozlaşması sonucu ilan-ı aşk’ın Gönül İşleri Bakanlığı’nın onayına dayandırıldığı bir zamanda, aşkı bu heyet tarafından onaylanmayan bir zat-ı muhteremin ortalığı kan gölüne çevirmesi sonucu birbirine giren olaylar örgüsünün, aşk, entrika, yalan, ihanet, intikam ve ölüm soslarıyla zenginleştirilmesi halidir.

Ersin Karabulut’un da misafir sanatçı olduğu, içinden çıkıp başka bir dünyaya gitmek istememeye sebep olan bu karmaşadan bir düzen yaratma çabasına girmeyen kitap, bir Murat Menteş klasiği haline gelerek okuyucuyu keyif yağmuruna tutan alıntılarıyla bezenmiş. Sayfa sayısında cimrilik yapılmadığı için ayrı bir mutluluk veren keskin virajlarla dolu bu kitapta, hatrı sayılır derecede eski Çin atasözlerinin bilgeliğine kulak verilmiş. Ve eski bir Çin atasözü der ki; ”Kıyıya vuran ejderha, hamsilerin maskarası olur.” Hep açıklarda olunması dileğiyle.